بخش ۳: افزایش دردسترس‌بودن فلوراید

0
1067

مواد حاوی فلوراید به صورت وسیع در طبیعت و در غذاهایی مانند چای، ماهی، آبجو و بعضی فراورده‌های طبیعی آب وجود دارد. پیوند بین فلوراید در آب لوله‌کشی و کاهش میزان پوسیدگی‌ها اولین بار در اوایل قرن گذشتهٔ میلادی مستندسازی شد. از آن زمان فلوراید به صورت وسیع‌تر در دسترس قرار گرفت، به شکل بسیار قابل ملاحظه در خمیردندان و به صورت وسیع به عنوان عامل بهبوددهندهٔ سلامت دهان در بریتانیا شناخته شده است.

شواهد فراوانی وجود دارد که افزایش دسترسی افراد و جوامع به فلوراید روی کاهش میزان پوسیدگی‌ها مؤثر است. این هدف می‌تواند با روش‌های متفاوتی به دست آید، اما اصول مشابهی در همهٔ آن‌ها به کار می‌رود. فلوراید اصولاً به صورت موضعی به‌کار می‌رود و اگر چندین بار در طول روز مصرف شود، بیش‌ترین اثر را دارد. غلظت‌های بالاتر فلوراید اثرات پیشگیری از پوسیدگی بهتری دارد و استفاده از ناقل‌هایی که بخش‌هایی از زندگی روزمره‌اند، امکان افزایش اثر فلوراید را بیش‌تر و از نابرابری روبه‌افزایش جلوگیری می‌کند. زمانی که استفاده از ناقل‌ها و غلظت‌های فلوراید برای کنترل پلاک مدنظر قرار می‌گیرند، تنها خطر برای سلامتی فلوروزیس است و این تنها زمانی اتفاق می‌افتد که بچه‌های کوچک بیش از میزان مورد نیاز فلوراید دریافت کنند (بخش ۲ را ببینید). یک تعادل باید برقرار شود تا از راه آن بیش‌ترین سود از این مادهٔ طبیعی به دست آید و از خطر فلوروزیس هم جلوگیری شود.

افزودن فلوراید به آب

هم‌اکنون حدود ۱۰٪ جمعیت انگلستان، یا حدود شش میلیون نفر، دارای آبی هستند که محتوی فلوراید، چه به‌صورت طبیعی یا مصنوعی، به‌اندازهٔ مطلوب آن برای سلامت دندان‌هاست. با در نظر گرفتن پوشش جمعیتی، وست میدلند منطقه‌ای با بیش‌ترین فلوراید است و بعد از آن بخش‌هایی از شمال شرقی انگلستان قرار دارند. مصرف‌کنندگانی که به دنبال اطلاعات در مورد میزان فلوراید در آب آشامیدنی‌شان هستند، می‌توانند این اطلاعات را از تأمین‌کنندهٔ آب‌شان بپرسند. بسیاری از شرکت‌های آب و فاضلاب یک وب‌گاه دارند که به مصرف‌کنندگان اجازه می‌دهد این را بررسی کنند. این مخصوصاً جایی که فلوراید اضافی برای بچه‌های کوچک‌تر در نظر گرفته می‌شود، مهم است.

اطلاعاتی در مورد این‌که چگونه با تصمیم خود میزان فلوراید را افزایش دهیم تا سلامت دهان و دندان بهبود یابد، در ادامه می‌آید.

افزودن فلوراید به شیر

برنامه‌هایی در انگلستان وجود دارد که شیر دارای فلوراید را برای بچه‌ها فراهم می‌کنند. این برنامه‌ها در مناطقی اجرا می‌شوند که فلورایدشان کم است و میزان پوسیدگی بالاست. بچه‌هایی که از قرص فلوراید یا دهانشویهٔ فلوراید به‌صورت روزانه استفاده می‌کنند، نباید در این برنامه شرکت کنند.

خمیردندان دارای فلوراید

شواهد محکمی نشان می‌دهد که خمیردندان‌هایی که دارای غلظت‌های بالاتری از فلوراید هستند، برای کنترل پوسیدگی‌ها مؤثرترند. روشن است که خمیردندان‌های دارای فلوراید با غلظت کم (کمتر از ۱۰۰۰ ppmF-) برای کنترل پوسیدگی ناکارامدند.

یک مرور نظام‌مند شواهد از Cochrane بیان می‌کند که «باید یک تعادل بین مزایای استفاده از فلوراید موضعی برای جلوگیری از پوسیدگی و خطر ایجاد فلوروزیس در نظر گرفته شود» (Wong, 2010). این مرور روی موارد فلوروزیس ملایم یا مشکوک به فلوروزیس تمرکز می‌کند و بین این نوع فلوروزیس با انواع شدیدتر آن فرقی نمی‌گذارد. فلوروزیس ملایم به آسانی برای خود شخص یا مشاهده‌کنندهٔ عادی قابل تشخیص نیست و اغلب برای تشخیص آن به یک متخصص آموزش‌دیده نیاز است.

این مرور نتیجه‌گیری می‌کند که شواهد در مورد خطر ایجاد فلوروزیس با استفاده از خمیردندان فلوراید برای بچه‌های زیر ۱۲ ماه ضعیف است و برای بین ۱۲ تا ۲۴ ماه هم مبهم است. همچنین بیان می‌کند جایی که خطر فلوروزیس نگران‌کننده است، پیشنهاد می‌شود میزان فلوراید خمیردندان برای بچه‌های کوچک کم‌تر از ۱۰۰۰ ppm باشد. در هر صورت، برای بچه‌هایی که طبق نظر دندان‌پزشک در خطر پوسیدگی دندان هستند، مزایای سلامتی پیشگیری از پوسیدگی به خطر فلوروزیس بیارزد. در چنین شرایطی، مسواک‌زدن با دقت توسط والدین/مراقبین با خمیردندان دارای فلوراید با غلظت بالاتر می‌تواند سودمند باشد.

خطر ایجاد فلوروزیس توسط قورت‌دادن بیش از حد فلوراید خیلی بیش‌تر با میزان خمیردندان مصرفی در ارتباط است تا غلظت آن. خطرات ضدزیبایی که فلوروزیس دندان‌های پیشین دائمی را تهدید می‌کند، تنها با قورت‌دادن فلوراید توسط بچه‌های زیر سه سال در ارتباط است. کلسیفیه‌شدن تاج‌های این دندان‌ها تا ۳۰ ماهگی تکمیل می‌شود. خطرات ضدزیبایی که فلوروزیس دندان‌های آسیای کوچک را تهدید می‌کند، تنها مربوط به افراد زیر شش سال است، چون که کلسیفیه‌شدن تاج این دندان‌ها تا این سن تکمیل می‌شود.

یک مطالعه غلظت و میزان خمیردندانی را که توسط بچه‌های یک تا دو ساله مصرف می‌شود، بررسی کرده است. این مطالعه نشان داد که قورت‌دادن فلوراید بین بچه‌هایی که میزان زیادی خمیر استفاده می‌کردند، امکان داشت تا بیست برابر بیش از آن‌هایی باشد که تنها مقدار کمی خمیر مصرف می‌کردند. در عوض اختلاف میزان قورت‌دادن فلوراید بین آن‌هایی که خمیردندان با فلوراید کم مصرف می‌کردند با افرادی که خمیردندان با فلوراید ۱۴۵۰ ppm استفاده می‌کردند، تنها چهار برابر بود.  شکل ۳.۱ را ببینید.

 

فلوراید قورت‌داده‌شده به mg
غلظت فلوراید

میزان کمی خمیردندان روی مسواک گذاشته شود

میزان زیادی خمیردندان روی مسواک گذاشته شود

۱۴۵۰ ppm ۰.۰۵ میلی‌گرم ۱/۰۲ میلی‌گرم
۴۴۰ ppm ۰.۰۲ میلی‌گرم ۰.۳۳ میلی‌گرم


Bentley و همکاران، ۱۹۹۹
شکل ۳.۱ – اثر غلظت و میزان خمیردندان استفاده‌شده روی فلوراید قورت‌داده‌شده

کنار هم گذاشتن این شواهد نشان می‌دهد که بهترین روش استفاده از خمیردندان‌های با غلظت فلوراید بالا به میزان بسیارکم برای بچه‌های شش‌ساله و زیر شش سال است. به همین دلیل، باید به والدین نشان داده شود که چه میزان استفاده کنند و آن‌ها باید مطمئن باشند که فرزندان‌شان خمیردندان را نمی‌خورند یا لیس نمی‌زنند.

بچه‌های زیر سه سال باید تنها یک لایهٔ نازک خمیردندان مصرف کنند.

بچه‌های سه تا شش سال باید تنها به میزان یک نخود خمیردندان استفاده کنند.

انواع خمیردندان‌هایی که نیاز به نسخه ندارند، بر اساس غلظت فلوراید آن‌ها

این جدول تنها برای آگاهی از اطلاعات ارائه می‌شود و نباید به‌عنوان تأیید هیچ نشان تجاری‌ای توسط سازمان سلامت عمومی انگلستان تلقی شود.

تلاش‌های انجام شده که این فهرست تا حد امکان فراگیر باشد، اما در هر صورت ممکن است که یک فهرست کامل از تمام نشان‌های تجاری خمیردندان موجود در بریتانیا را نشان ندهد. هرچند که این موضوع در زمان انتشار این راهنما در فروردین ۱۳۹۴ صحیح بود.

این جدول نمی‌تواند اطلاعاتی در مورد میزان فلوراید در نشان‌های تجاری‌ای که از جاهایی مانند فروشگاه‌های با قیمت مقطوع، سوپرمارکت‌ها و وب‌گاه‌ها خریداری می‌شود، ارائه دهد، چرا که ممکن است واردات مخصوصی باشند و بعضاً جعلی باشند و میزان فلوراید‌شان معلوم نباشد. این خمیردندان‌ها ممکن است از دندان‌ها در برابر پوسیدگی محافظت نکنند.

برای آگاهی از میزان قسمت در میلیون فلوراید (ppmF-) در خمیردندان، برچسب روی خمیردندان را بخوانید.

 

غلظت بالاتر فلوراید موجب محافظت بهتر در برابر پوسیدگی می‌شود

خمیردندان‌هایی که بین ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ ppmF- دارند
نشان تجاری
ALDI
DentitexASDA
Protect Big Teeth 6+, Total care, Extreme Fresh, Whitening, Sensitive
Smart PriceAquafresh

Active Cavity Protection, Fresh Breath
Active Whitening Fluoride
Big Teeth
۱۲ Hour Protection
Extreme Clean, Whitening
Fresh Minty
HD White Illuminating Mint, Tingling Mint
Iso-Active fresh mint fluoride, Clean and whiten
Little Teeth
Mild Minty
Milk Teeth 3-5 years
Multi-action whitening
Multi Active Fluoride
Triple Protection, Whitening

 

Arm and Hammer
Advance White, Whitening, Whitening Sensitive
Brilliant Sparkle, Enamel Pro Repair Sensitive, Extra White, Original Coolmint

 

Beverley Hills Formula
Total enamel sensitive expert
Perfect White

 

Biotene fluoride

 

Boots
Smile Fresh Stripe, Total care, Whitening, Sensitive
Expert Sensitive Whitening, Enamel Protection, weekly clean
Expert orthodontic
Smile Kids 6+

Corsodyl
Extra Fresh Original, Whitening

 

Colgate
۲ in 1 Whitening, icy Blast
Advanced White, Whitening, Whitening Go Pure
Fresh Minty Gel
Cavity Protection
Cool Stripe
Deep Clean Whitening
Sensitive Enamel Protect
Cavity Protection Great Regular
Max Beads Blue, Max Fresh Blue
Maxwhite, One, One Active, One Luminous, One Optic, Shine
Sensitive Enamel Protect, Sensitive and Whitening, multi-protection, Plus Whitening, Pro-relief, Pro-relief and whitening, pro-relief Enamel repair, Pro-relief Multi-protect
Kids 4-6
Kids 6+
Total* Advanced, Clean*, Freshening*, Pro-Gum Health*, Pro-Gum Health Whitening*, Sensitive*, Whitening*, Interdental*
Triple Action
Whitening and Fresh breath
Co-operative
Freshmint
Whitening and totalcare, Sensitive and totalcare

 

Fluoridine

 

Janina
Ultra White Extra strength, White Sensitive

 

Kingfisher
Mint with Fluoride, Fennel with Fluoride

 

Kokomo
Peppa Pig

 

Macleans
Fresh Mint
Ice Whitening Toothpaste
Total Health and Whitening
White ‘n’ Shine
Whitening, Whitening Fluoride

 

Mentadent
Mentadent P with zinc citrate, Mentadent SR

 

Oral B
Stages – Bubble gum
۱-۲-۳
۳D White Enamel Protect, White Brilliance, White Luxe Healthy Shine
Complete Extra Fresh, Extra White, mouthwash and whitening
Pro Expert All Around Protection Clean Mint, All Around, Enamel Shield, Premium Gum Protection, Sensitive + Gentle Whitening, Whitening

 

Pearl Drops

Pro White, Instant White, Restore White, Ultimate White
Everyday white

Sainsbury’s own
Basics
Extracare Fresh and Whitening, Sensitive and Whitening
Freshmint
Gentle Whitening
Sensitive, Sensitive Enamel
Whitening
Kids Toothpaste 3-6

 

Sensodyne
Complete Protection, Extra Fresh
Daily Care
Extra Fresh
Gentle Whitening
Gum Protection
Iso Active Whitening
Mint
Pronamel Daily Toothpaste. Daily Fluoride Children 6 – ۱۲ years. Extra Freshness, gentle whitening
Rapid Relief Mint
Repair & Protect Extra Fresh, Whitening
Total Care, gentle whitenin

 

Smith Kline Beecham
Corsodyl Daily Extra Paste, Daily Whitening

 

Superdrug
Procare

 

Tesco’s own
Everyday Value
Kids Strawberry
Freshmint
Sensitive
Whitening
Steps Toothpaste 0-2
Steps Toothpaste 3-, 6+
Pro-formula Daily protection sensitive. All day protection complete, sensitive, complete whitening, Daily protection enamel protect, Extreme whitening, freshmint

 

Tom’s of Maine
Fennel and Spearmint

 

Wilkinsons
Wilko whitening, Freshmint Fresh

 

Wisdom
Xtra clean
Zohar kosher toothpaste

 

خمیردندان‌هایی که دقیقاً ۱۰۰۰  ppmF- دارند
نشان تجاری
ASDA
Protect 0-3 Milk TeethAquafresh
Milk Teeth 0-2 yearsBeverley Hills
Formula Total protection whitening
Sensitive whitening
Dentist’s choice

 

Boots
Essentials
White Glo 2 in 1
White Glo Coffee & tea formula
White Glo Extra strength
Smile Kids 2-6

 

Clinomyn
Smoker’s

 

Colgate
Kids 0-3

 

Dr Fresh
Thomas the Tank Engine

 

Kingfisher
Aloe Vera
Fennel with Fluoride
Tea Tree

 

Kokomo
Hello Kitty

 

Sainsbury’s own
Kids Toothpaste 0-3

 

Tom’s of Maine
Fennel and Spearmint

 

Ultradex – قبلاً Retardex
Low Abrasion
White Glo
Recalcifying & whitening

 

Wilkinsons
Wilko Everyday value

 

 

خمیردندان‌هایی که کم‌تر از ۱۰۰۰  ppmF- دارند (غلظت کم) – بدون محافظت یا محافظت محدود در برابر پوسیدگی
نشان تجاری
Blanx
Advance whitening
Intensive Stain Removal
Sensitive
White ShockBoots
Smile Kids 0-2Co-operative

 

Kingfisher
Aloe Vera
Fennel with Fluoride
Tea Tree

LIDL
Dentalux for kids 0-6

 

Oral B
Stages – Berry Bubble

 

خمیردندان‌هایی که فلوراید ندارند
نشان تجاری
Beverley Hills Formula
Natural whiteningBoots
Smile Non FluorideElgydium

 

Eucryl Powder

 

Euthymol

 

Kingfisher
Fennel fluoride free
Baking soda fluoride free
Mint with lemon fluoride free
Aloe vera, Tea Tree, Mint fluoride free

 

Optima
AloeDent triple action
AloeDent Bambini

 

Oral B
Rembrandt Plus Fresh Mint

 

Sensodyne
Original

 

Tom’s of Maine
Many types of fluoride free

* خمیردندان‌هایی که تریکلوزان و کوپلیمر دارند

وارنیش فلوراید

وارنیش فلوراید یکی از بهترین گزینه‌ها برای افزایش دسترسی به فلوراید موضعی، صرف نظر از سطح فلوراید در آب است. شواهد با کیفیت بالا از مؤثربودن وارنیش فلوراید در پیشگیری از پوسیدگی در دندان‌های دائمی و شیری در دسترس است و به‌تازگی به‌روز شده است. تعدادی از مرورهای نظام‌مند نتیجه گرفته‌اند که به‌کاربردن وارنیش فلوراید به‌میزان دو بار در سال (یا بیش‌تر) باعث کاهش متوسط بروز پوسیدگی تا ۳۷٪ در دندان‌های شیری و تا ۴۳٪ در دائمی‌ها می‌شود. شواهد نشان می‌دهد که کاربرد وارنیش فلوراید، همچنین می‌تواند از پیشرفت ضایعات موجود در سطوح صاف دندان‌های شیری و ریشهٔ دندانهای دائمی جلوگیری کند. بسیاری از شواهد اثربخشی این ماده، از مطالعاتی نتیجه گرفته شده‌اند که از وارنیش سدیم فلوراید ۲۲۶۰۰ ppm استفاده کرده‌اند.

استفاده از وارنیش فلوراید به عنوان یک درمان موضعی، از مزایای متعددی در عمل برخوردار است. استفاده از آن کاملاً پذیرفته شده و سالم در نظر گرفته می‌شود. علاوه بر این، کاربرد وارنیش فلوراید ساده بوده و نیاز به آموزش زیادی ندارد. در حالی که قبل از استفاده از وارنیش انجام کارهای پیشگیری‌کننده به‌صورت کامل ضروری نیست، اما برداشتن پلاک‌های درشت توصیه می‌شود.

پرستاران دندان‌پزشکی می‌توانند آموزش ببینند که وارنیش فلوراید را با توجه به تجویز دندان‌پزشک به دندان بیمار بزنند و این کار می‌تواند موجب آن شود که جهت‌گیری مداخلات بیش‌تر به سمت پیشگیری باشد. دستور مراقبت‌های اولیه در مورد شرایطی که پرستاران دندان‌پزشکی می‌توانند انجام این کار را به‌عهده بگیرند و حداقل نیاز به دوره‌های آموزشی که باید شامل مقدار قابل توجهی از محتوای  مشاوره‌دادن پیشگیرانه را شامل شود، راهنمایی می‌کند.

باید مراقب بود که تنها مقدار کمی از وارنیش برای دندان‌ها استفاده شود، به‌خصوص برای کودکان کم‌سن‌وسال. دندان باید با استفاده از رول پنبه یا پوار هوا خشک شود. وارنیش باید به دقت با یک میکروبراش روی فرورفتگی‌ها، شیارها، سطوح کناری و همچنین پوسیدگی‌های دندان های شیری و دائمی زده شود. باید به بیمار توصیه شود که از خوردن، آشامیدن و یا شست‌وشوی دهان به مدت ۳۰ دقیقه بعد از اعمال وارنیش فلوراید بپرهیزد و تا چهار ساعت فقط غذاهای نرم بخورد. مسواک‌زدن می‌تواند در روز بعد استفاده از وارنیش فلوراید پیشنهاد شود.

استفاده از وارنیش Duraphat در بیماران مبتلا به التهاب زخمی لثه و دهان منع مصرف دارد. خطر بسیار کمی از حساسیت به یکی از اجزایDuraphat  (کلوفون) وجود دارد؛ بنابراین برای کودکانی که سابقهٔ حملات آلرژیک نیازمند به بستری در بیمارستان، از جمله آسم داشته‌اند، وارنیش منع مصرف دارد. برندهای دیگر وارنیش ممکن است ترکیبات دیگیری داشته باشد.

بعضی از وارنیش فلورایدها حاوی الکل هستند، اما با توجه به نظر شورای West Midlands Shari’ah استفاده از آن‌ها برای مسلمانان مورد قبول واقع شده است، چرا که به‌عنوان مادهٔ درمانی و نه به عنوان یک ماده مسکر است و مشکلی ندارد و از این وارنیش فلوراید‌ها در مقادیر بسیارکم‌تر از میزانی که مسکر باشد، استفاده می‌شود.

دندان‌پزشکان باید آگاه باشند که وارنیش فلورایدهای بسیاری در بازار وجود دارند. بعضی از آن‌ها ممکن است برای کنترل پوسیدگی تأیید نشده باشند، اگرچه ممکن است فرمولاسیون مشابه داشته باشند، و این باید با توجه به مسئولیت دندان‌پزشک، در نظر گرفته شود.

تجویز خمیردندان فلوراید با غلظت بالا

خمیردندان سدیم  فلوراید ۲۸۰۰ ppm

موارد مصرف: بیماران ده‌ساله یا بیش‌تر که خطر پوسیدگی در آن‌ها بالاست، افرادی که در حال حاضر پوسیدگی دارند، دستگاه‌های ارتودنسی دارند، رژیم غذایی بسیار پوسیدگی‌زا دارند یا داروهای پوسیدگی‌زا مصرف می‌کنند.

خمیردندان سدیم  فلوراید ۵۰۰۰ ppm

موارد مصرف: بیماران ۱۶ ساله یا بیش‌تر که ریسک پوسیدگی در آن‌ها بالاست، در حال حاضر پوسیدگی ریشه دارند یا احتمال بروز پوسیدگی ریشه در آن‌ها وجود دارد، خشکی دهان دارند، از دستگا‌ه‌های ارتودنسی یا اوردنچر استفاده می‌کنند، رژیم غذایی بسیار پوسیدگی‌زا دارند و یا داروهای پوسیدگی‌زا مصرف می‌کنند.

استفاده از فلوراید اضافی

قرص و قطره فلوراید

مشخص شده است که استفاده از قرص و قطره فلوراید نیاز به مقبولیت توسط خانواده‌ها دارد و ممکن است استفاده از آن بیش‌تر یا کم‌تر از حد لازم باشد. خطر فلوئوروزیس در کودکان زیر شش سال که بیش از میزان توصیه‌شده مصرف می‌کنند، وجود دارد. با توجه به این نکته، سایر منابع فلوراید ارجح است و در نتیجه باید آن‌ها را در وهلهٔ اول برای تجویز درنظر گرفت. دو بار مسواک‌زدن در روز با خمیردندان حاوی حداقل ۱۰۰۰ ppm فلوراید یا بالاتر برای افراد در معرض خطر، اولویت بیشتری دارد و دارای منفعت مادام‌العمر است.

اخیراً در یک بررسی نظام‌مند با ارزیابی قرص‌ها، قطره، قرص مکیدنی و آدامس‌های فلوراید به این نتیجه رسیدند که اثر این منابع اضافی فلوراید  «… در دندانهای شیری مشخص نیست».

شست‌وشودهنده‌های فلورایددار

این شست‌وشودهنده‌ها می‌تواند برای کودکان هشت‌ساله و بالاتر، علاوه بر مسواک‌زدن دو بار در روز با خمیردندان حاوی حداقل فلوراید ۱۰۰۰ ppm، به‌صورت استفادهٔ روزانه تجویز شود. شست‌وشودهنده‌ها نیاز به همکاری بیمار دارند و باید در زمان‌های متفاوتی با مسواک‌زدن استفاده شوند تا اثر موضعی که به دفعات مصرف فلوراید مربوط است، حداکثر شود. شست‌وشو بلافاصله پس از مسواک‌زدن، حتی با یک شست‌وشودهنده فلورایدی، اثرات مفید خمیردندان فلورایددار را کاهش می‌دهد. غلظت فلوراید در خمیر دندان (۱۰۰۰-۱۵۰۰ ppm) در مقایسه با شست‌وشودهنده‌های فلورایدی (۲۲۵ ppm) بالاتر است و بنابراین اگر در دهان باقی بماند، مؤثرتر است تا اینکه رقیق و یا شسته شود.

منابع

Wong MCM, Glenny AM, Tsang BWK, Lo ECM, Worthington HV, Marinho VCC. Topical fluoride as a cause of dental fluorosis in children. Cochrane Database of Systematic Reviews 2010, Issue 1. Art. No.: CD007693. DOI:10.1002/14651858.CD007693.pub2.

Tubert-Jeannin S, Auclair C, Amsallem

E, Tramini P, Gerbaud L, Ruffieux C, et al. Fluoride supplements (tablets, drops, lozenges or chewing gums) for preventing dental caries in children. Cochrane Database of Systematic Reviews 2011, Issue 12. Art. No.: CD007592. DOI:10.1002/14651858. CD007592.pub2.

 

Bentley EM, Ellwood RP, Davies RM, (1999). Fluoride ingestion from toothpaste by young children. Br Dent J. 8;186(9):460-2.

 

Primary Care Commissioning, (2009). The use of fluoride varnish by dental nurses to control caries. www.pcc-cic.org.uk/sites/default/files/articles/attachments/the_use_of_fluoride_varnish.pdf

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.